DIY pop-up coloring pages – jak tworzyć przestrzenne kolorowanki 3D z płaskich darmowych wydruków

Zwykła kolorowanka wydrukowana na kartce A4 może po kilkunastu minutach pracy zmienić się w przestrzenną scenę: las z wysuniętym do przodu lisem, domek stojący przed tłem albo kwiat otwierający się razem z kartką. Nie potrzeba do tego plotera, drukarki 3D ani gotowego zestawu do scrapbookingu. Potrzebne są przede wszystkim dobry podział ilustracji na plany, poprawne linie zgięcia i papier, który nie załamie się po kilku otwarciach.

Największy błąd początkujących polega na traktowaniu pop-upu jak zwykłego wycinania. Samo wycięcie postaci i przyklejenie jej pionowo do kartki nie tworzy dobrego mechanizmu. Element musi mieć miejsce na ruch, a po zamknięciu strony powinien schować się między dwiema połówkami bazy bez zgniatania i wystawania poza krawędź.

Da się wykorzystać do tego również darmowe kolorowanki znalezione w internecie, o ile licencja pozwala na ich użycie w planowany sposób. Najlepiej sprawdzają się rysunki z wyraźnymi konturami, niewielką liczbą drobnych elementów i jasno oddzielonym pierwszym planem od tła. Im bardziej skomplikowana ilustracja, tym więcej trzeba zmienić przed wycinaniem.

Od płaskiej kolorowanki do projektu pop-up: które ilustracje naprawdę się nadają

Nie każda kolorowanka jest dobrym kandydatem do przeróbki. Na początek lepiej odrzucić mandale, bardzo gęste wzory roślinne i ilustracje, w których kilkanaście obiektów styka się ze sobą cienkimi liniami. Wyglądają efektownie na ekranie, ale po wycięciu tworzą kruche elementy, które łatwo naderwać.

Najłatwiejsza konstrukcja składa się z trzech warstw:

• tła, czyli kartki bazowej z niebem, ścianą, lasem lub innym nieruchomym fragmentem;

• środkowego planu, który może zostać lekko wysunięty do przodu;

• głównego elementu pop-up, np. zwierzęcia, samochodu, kwiatu albo postaci.

Dla pierwszego projektu dobrze przyjąć prostą zasadę: jeden ruchomy obiekt i maksymalnie jeden dodatkowy plan. Pięć wyskakujących postaci wygląda atrakcyjnie dopiero wtedy, gdy mechanizm został dobrze zaprojektowany. W przeciwnym razie podczas zamykania elementy zaczynają na siebie nachodzić.

Najprostszą bazą jest kartka A4 złożona na pół do formatu A5. Jeżeli scena ma być większa, można pracować na A3, ale wtedy potrzebna jest drukarka obsługująca ten format albo drukowanie elementów na osobnych arkuszach.

Do mechanizmu najlepiej wybierać papier mniej więcej 160–220 g/m². Papier 80 g/m², czyli typowy papier biurowy, nadaje się do wykonania próbnego modelu, ale przy wielokrotnym otwieraniu szybko mięknie w miejscu zgięcia. Papier od około 160 g/m² daje znacznie sztywniejszą konstrukcję; taki cięższy papier jest również używany w projektach pop-up przeznaczonych do samodzielnego wykonania.

Nie należy jednak automatycznie kupować kartonu 250–300 g/m². Grubszy nie zawsze znaczy lepszy. Mały element pop-up wykonany z bardzo sztywnego kartonu może źle się składać, a domowa drukarka może mieć problemy z pobieraniem arkusza. Zakres obsługiwanych gramatur zależy od konkretnego urządzenia; przykładowo część modeli Epson obsługuje materiały do 250–300 g/m², ale nie jest to reguła dla każdej drukarki.

Dlatego przed zakupem papieru trzeba sprawdzić w instrukcji drukarki dwie pozycje: maksymalną gramaturę nośnika oraz informację, czy gruby papier powinien trafiać do tylnego lub ręcznego podajnika.

Przy projektach przeznaczonych do kolorowania jest jeszcze jeden szczegół. Bardzo gładki papier fotograficzny daje ładny druk, lecz źle współpracuje z kredkami. Do kredek, cienkopisów i zwykłych flamastrów lepszy jest papier matowy, niepowlekany albo lekko satynowany.

Trzy mechanizmy, które wystarczą do zbudowania większości prostych kolorowanek 3D

Pierwszy mechanizm najlepiej wykonać na kartce testowej. Dopiero kiedy poprawnie się zamyka, warto przenosić go na pokolorowany wydruk. Ta kolejność oszczędza najwięcej pracy.

1. Równoległy stopień z dwóch nacięć

To najprostsza konstrukcja do ustawienia elementu pionowo przed tłem.

Na złożonej kartce wykonuje się dwa równoległe nacięcia prowadzone od linii grzbietu. Przy małej ilustracji mogą mieć na przykład 30 mm długości i znajdować się 30–50 mm od siebie. Powstały pasek zagina się do środka.

Po otwarciu kartki zamiast płaskiego zgięcia pojawia się prostokątny „stopień”. Do jego przedniej powierzchni można przykleić wyciętą postać.

Najpierw zrób test na zwykłej kartce. Jeżeli postać po zamknięciu wystaje poza format A5, stopień jest za głęboki albo element został przyklejony zbyt wysoko.

Ten mechanizm nadaje się szczególnie do:

• domków,

• zwierząt stojących na ziemi,

• samochodów,

• drzew,

• postaci,

• napisów.

2. Zagięcie V

V-fold daje bardziej dynamiczny efekt. Element podczas otwierania nie tylko się podnosi, ale również wysuwa.

Mechanizmy oparte na zagięciu V należą do podstawowych technik konstrukcji pop-up.

Najbezpieczniejsza metoda montażu jest prosta: przygotować dwa skrzydełka montażowe, przykleić najpierw jedno, zamknąć kartkę, a następnie ustalić położenie drugiego przy zamkniętej bazie. Dzięki temu mechanizm sam dopasuje się do pozycji spoczynkowej. Ta metoda ogranicza typowy problem, w którym element wygląda dobrze przy otwartej stronie, lecz blokuje jej zamknięcie.

V-fold sprawdza się przy:

• skrzydłach motyla,

• kwiatach,

• pyskach zwierząt,

• namiotach,

• koronach drzew,

• elementach mających „wyskakiwać” w stronę oglądającego.

3. Osobny element na papierowym zawiasie

To najbardziej elastyczna metoda przerabiania istniejących kolorowanek. Wybrany obiekt drukuje się drugi raz albo wycina z osobnego arkusza, pozostawiając zakładkę montażową szerokości około 8–15 mm.

Zakładkę należy zagiąć przed klejeniem. Nie warto robić tego palcem „na oko”. Przy grubszym papierze znacznie czystszy rezultat daje bigowanie: przeprowadzenie tępego narzędzia wzdłuż metalowej linijki przed wykonaniem zgięcia. Bigowanie tworzy kontrolowaną linię, dzięki której papier składa się dokładnie w zaplanowanym miejscu.

W domowych warunkach wystarczy:

• metalowa linijka,

• mata do cięcia lub gruba podkładka,

• nożyk modelarski z ostrym ostrzem,

• tępy rysik do bigowania,

• małe nożyczki,

• klej introligatorski albo cienka taśma dwustronna.

Nożyk daje czystsze narożniki niż nożyczki, szczególnie przy małych zakładkach. Ma jednak oczywistą wadę: nie jest narzędziem dla małych dzieci bez bezpośredniego nadzoru osoby dorosłej. Do projektu wykonywanego wspólnie z dzieckiem rozsądniej pozostawić dorosłemu nacinanie mechanizmu, a dziecku kolorowanie, składanie i późniejsze dekorowanie.

Klej również potrafi zepsuć prawidłowo zaprojektowaną konstrukcję. Gruba warstwa kleju wodnego deformuje papier i wydłuża schnięcie. Przy zakładce o szerokości około 10 mm wystarcza cienka warstwa rozprowadzona aż do jej krawędzi. Po przyklejeniu element trzeba docisnąć przez kilkanaście–kilkadziesiąt sekund, zależnie od użytego produktu.

Taśma dwustronna jest szybsza i nie marszczy papieru, ale ma jedną irytującą cechę: po mocnym dociśnięciu praktycznie nie daje czasu na korektę. Przy pierwszych konstrukcjach wolę klej, bo pozwala przesunąć element o 1–2 mm przed związaniem.

Drukowanie, kolorowanie i składanie: kolejność pracy, która ogranicza poprawki

Najpierw druk, potem kolorowanie, później cięcie i na końcu montaż. Zmiana tej kolejności zwykle dokłada pracy.

Plik PDF lub obraz trzeba drukować w skali 100%, jeśli mechanizm został wcześniej zwymiarowany. Opcje typu „dopasuj do strony” potrafią zmienić wymiary o kilka procent. Dla zwykłej kolorowanki nie ma to znaczenia. Dla konstrukcji, w której zakładka ma trafić dokładnie na linię zgięcia, kilka milimetrów różnicy może już powodować problem.

Przed wydrukowaniem właściwego egzemplarza dobrze zrobić jedną próbę na papierze 80 g/m². Trzeba sprawdzić trzy rzeczy:

1. czy wszystkie części mieszczą się na arkuszu;

2. czy po złożeniu nic nie wychodzi poza obrys kartki;

3. czy mechanizm zamyka się bez wyraźnego oporu.

Dopiero potem warto użyć grubszego papieru.

Kolorowanie najlepiej zakończyć przed wycinaniem. Mały wycięty element trudniej przytrzymać, a flamaster łatwiej przeciągnąć poza krawędź. Wyjątkiem są miejsca klejenia. Zakładek montażowych nie warto pokrywać kredkami woskowymi ani grubą warstwą markera, ponieważ klej trzyma wtedy słabiej.

Przy darmowych wydrukach trzeba również rozróżnić możliwość pobrania pliku od prawa do dalszego rozpowszechniania. Darmowa kolorowanka nie staje się automatycznie materiałem, który można przerobić i sprzedawać. Do domowego projektu sprawdza się przede wszystkim plik wyraźnie opisany jako przeznaczony do użytku osobistego albo objęty licencją zezwalającą na konkretny sposób wykorzystania. Jeżeli planujesz publikować gotowe projekty, rozdawać pliki klientom lub używać ich komercyjnie, licencję trzeba sprawdzić przed rozpoczęciem pracy.

Najwygodniej prowadzić projekt według jednej stałej procedury:

• wydruk próbny na cienkim papierze;

• zaznaczenie linii cięcia i zgięcia;

• próbne zamknięcie mechanizmu;

• wydruk właściwy na papierze około 160–220 g/m²;

• kolorowanie;

• bigowanie linii zgięć;

• wycinanie;

• klejenie;

• kilkukrotne powolne otwarcie i zamknięcie gotowej strony.

Ostatni etap nie jest kosmetyką. Pierwsze kilka ruchów ujawnia miejsca, w których papier się skręca albo zakładka zaczyna odrywać. Jeżeli trzeba mocno naciskać, żeby zamknąć stronę, nie należy jej „wyrabiać siłą”. Trzeba znaleźć kolizję i ją usunąć. Najczęściej winny jest za długi element, zbyt głęboki stopień albo zakładka przyklejona pod złym kątem.

Projektując własne sceny, dobrze budować bibliotekę prostych wydruków zamiast za każdym razem zaczynać od skomplikowanej ilustracji. Do pierwszych eksperymentów wystarczą zwierzęta, kwiaty, pojazdy i budynki z czytelnym konturem. Więcej informacji na: kolorka.pl.

FAQ: najczęstsze problemy przy robieniu pop-up coloring pages

Jaka gramatura papieru jest najlepsza na początek?
Najpraktyczniejszy zakres to około 160–220 g/m². Papier 160 g/m² łatwiej zginać i zwykle lepiej przechodzi przez drukarkę, natomiast 200–220 g/m² daje sztywniejsze elementy. Przed drukiem trzeba sprawdzić dopuszczalną gramaturę papieru w instrukcji konkretnego urządzenia.

Czy można zrobić pop-up ze zwykłej kartki 80 g/m²?
Tak, ale najlepiej traktować ją jako prototyp. Do sprawdzenia geometrii jest świetna, ponieważ łatwo ją ciąć i składać. Gotowa konstrukcja jest jednak miękka, szybciej się odkształca i gorzej utrzymuje cięższe elementy.

Czy lepiej używać kleju czy taśmy dwustronnej?
Do pierwszych projektów wygodniejszy jest klej papierniczy lub introligatorski nakładany bardzo cienko, ponieważ przed wyschnięciem pozwala skorygować położenie elementu. Taśma dwustronna działa natychmiast i nie marszczy papieru, ale źle przyklejona zakładka zwykle oznacza konieczność wykonania elementu jeszcze raz.

Co zrobić, jeśli mechanizm nie chce się zamknąć?
Nie dociskać go na siłę. Zamknij kartkę powoli i obserwuj pierwsze miejsce kontaktu. Jeżeli element uderza w krawędź strony, trzeba go skrócić lub zmniejszyć głębokość mechanizmu. Jeżeli papier się skręca, problemem jest zwykle źle ustawiona linia zgięcia albo druga zakładka przyklejona bez sprawdzenia pozycji przy zamkniętej kartce.

Czy elementy trzeba wycinać idealnie po czarnym konturze?
Nie. Przy skomplikowanych postaciach lepiej zostawić 1–2 mm białego marginesu. Wycięcie jest szybsze, element mniej podatny na naderwanie, a drobne włosy, futro czy liście nie odpadają podczas składania.

Czy kolorowankę należy pomalować przed czy po złożeniu?
Przed wycinaniem i montażem. Płaski arkusz łatwiej kolorować równomiernie. Zakładki przeznaczone do klejenia najlepiej pozostawić czyste.

Dlaczego zagięcie na grubym papierze pęka i robi się białe?
Najczęściej dlatego, że papier został złożony bez wcześniejszego bigowania albo ma powierzchnię, która źle znosi ostre zgięcie. Najpierw wykonaj linię bigowania tępym rysikiem, a dopiero potem zegnij arkusz. Przy bardzo grubych papierach trzeba też ograniczyć liczbę ciasnych, drobnych zagięć.

Od jakiego projektu najlepiej zacząć?
Od jednej kartki A4 złożonej na pół, jednego prostokątnego stopnia wykonanego dwoma nacięciami i jednej dużej wyciętej postaci. Najpierw zbuduj całość na papierze 80 g/m². Jeżeli prototyp zamyka się bez oporu i nic nie wystaje poza krawędzie, dopiero wtedy drukuj wersję do kolorowania na papierze 160–220 g/m². Jeśli pierwszy model się zacina, usuń najpierw kolizję mechanizmu — dokładanie dekoracji tylko utrudni znalezienie błędu.