Jak przechowywać zapasowe plastry, aby ograniczyć woszczynę, wilgoć i uszkodzenia poza sezonem?

Najwięcej zapasowych plastrów nie niszczy się w środku zimy. Problemy zaczynają się wcześniej: po ostatnim miodobraniu, gdy w magazynie nadal jest kilkanaście lub ponad 20°C, a do środka trafiają ramki z resztkami miodu, pierzgi i wilgoci. W takich warunkach barciak większy, nazywany również molem woskowym, może rozpocząć żerowanie, a szczelnie zamknięta wilgotna woszczyna szybko pokryje się pleśnią.

Dobre przechowywanie nie polega więc na ustawieniu korpusów w chłodnym kącie do marca. Trzeba najpierw zdecydować, które plastry rzeczywiście warto zachować, następnie ograniczyć ryzyko wniesienia barciaka, a dopiero na końcu wybrać sposób magazynowania. Kolejność ma znaczenie. Folia, szczelny pojemnik czy zimny garaż nie naprawią błędu popełnionego przy wkładaniu do magazynu wilgotnych albo mocno zużytych ramek.

Selekcja przed magazynowaniem: nie każdą woszczynę opłaca się ratować

Po ostatnim miodobraniu dobrze jest potraktować magazyn jak punkt kontroli jakości, a nie przechowalnię wszystkiego, czego szkoda przetopić. Jasne, równe plastry z miodni, które nie były wielokrotnie zaczerwiane, są najłatwiejsze do zabezpieczenia. Znacznie więcej uwagi wymagają ciemne plastry po czerwiu, zwłaszcza zawierające resztki pierzgi. To właśnie materiał organiczny pozostający w komórkach sprawia, że takie ramki są szczególnie atrakcyjne dla larw barciaka.

Przed odstawieniem woszczyny poza sezon warto podzielić ją przynajmniej na trzy grupy:

• jasne i suche plastry miodowe – najlepsze do dalszego przechowywania;
• ciemniejsze plastry po czerwiu lub z pozostałościami pierzgi – przechowywane osobno i objęte częstszą kontrolą;
• plastry bardzo stare, zdeformowane, z uszkodzonym drutowaniem, sfermentowanym pokarmem albo głęboko spleśniałą pierzgą – zwykle lepiej skierować do wycofania i przetopienia niż inwestować miejsce w ich ochronę.

Nie warto oszczędzać każdej ramki tylko dlatego, że odbudowanie woszczyny kosztuje rodzinę pszczelą energię. Ciemny, wielokrotnie zaczerwiony plaster może zajmować dokładnie tyle samo miejsca co dobry, a jest trudniejszy do ochrony i gorzej nadaje się do ponownego wykorzystania.

Drugi etap to dokładne osuszenie plastrów. Po wirowaniu w komórkach i na powierzchni pozostają resztki miodu. W praktyce nadstawki często daje się rodzinom do oczyszczenia na około 1–2 dni, przy czym trzeba zrobić to tak, aby nie wywołać rabunku. Nie powinno się zostawiać mokrych ramek na otwartej pasiece ani wystawiać ich w miejscu dostępnym dla obcych pszczół, os i innych owadów.

Jeżeli plastry dosuszane są poza ulem, potrzebują suchego pomieszczenia i przepływu powietrza. Do worka foliowego powinien trafiać plaster rzeczywiście suchy, a nie taki, z którego po prostu przestał kapać miód.

Dobrym zwyczajem jest przy okazji znakowanie ramek rokiem wprowadzenia do pasieki. Prosta liczba naniesiona na beleczkę pozwala później wycofywać plastry według wieku zamiast oceniać je wyłącznie po kolorze. W większej pasiece oszczędza to sporo czasu.

Osobno należy potraktować ramki pochodzące z rodzin z podejrzeniem choroby. Nie powinny automatycznie trafiać do wspólnego magazynu i później do innej rodziny. Tutaj priorytetem jest ustalenie przyczyny problemu i właściwe postępowanie sanitarne, a nie samo zabezpieczenie woszczyny przed barciakiem.

Mrożenie, chłód i wentylacja: magazyn ma być nieprzyjazny dla barciaka, ale także dla pleśni

Najbardziej przewidywalnym sposobem przerwania rozwoju barciaka przed magazynowaniem jest mrożenie plastrów. W warunkach małej i średniej pasieki praktycznym standardem jest około 48 godzin w temperaturze około -18°C.

Nie chodzi wyłącznie o zabicie widocznej larwy. Na ramce mogą pozostawać jaja albo bardzo młode stadia szkodnika, których podczas oględzin nie sposób zauważyć.

W domowej zamrażarce należy uwzględnić jeden szczegół: ustawienie regulatora na -18°C nie oznacza, że cały korpus pełen ramek natychmiast osiągnął tę temperaturę. Im większy i ciaśniej upakowany wsad, tym wolniejsze wychładzanie. Dlatego 48 godzin daje rozsądny zapas czasowy, którego nie warto skracać przy pełnych korpusach.

Po wyjęciu z zamrażarki wosk jest kruchy. Mocne uderzenie korpusem o posadzkę albo gwałtowne wyjmowanie ramki może skończyć się pęknięciem plastra, który przed mrożeniem był całkowicie sprawny. Z przemrożoną woszczyną lepiej poczekać do jej ogrzania.

Samo zimowanie w nieogrzewanym magazynie również pomaga, ale temperatura poniżej około 10°C przede wszystkim hamuje rozwój barciaka. Nie należy traktować kilku chłodnych miesięcy jako pewnej dezynsekcji całej partii ramek. Szczególnie zdradliwe są ciepłe tygodnie we wrześniu i październiku oraz pierwsze cieplejsze okresy wiosną.

Po mrożeniu można wybrać jeden z dwóch praktycznych sposobów przechowywania.

Pierwszy to szczelne zabezpieczenie suchych plastrów w workach, skrzyniach lub zamkniętych stosach chroniących przed ponownym dostępem owadów. Metoda działa dobrze, ale ma jeden poważny minus: zamknięcie nawet niewielkiej ilości wilgoci potrafi stworzyć znakomite warunki dla pleśni.

Drugi wariant to magazynowanie z intensywną wentylacją. Światło i przepływ powietrza ograniczają warunki sprzyjające barciakowi i jednocześnie pomagają odprowadzać wilgoć. Korpusy można ustawić tak, by powietrze swobodnie przechodziło przez stos, ale wszystkie otwory trzeba zabezpieczyć przed owadami i gryzoniami.

Gdy ramki wiszą na osobnym stelażu, dobrze zachować około 2 cm wolnej przestrzeni pomiędzy powierzchniami plastrów. Nie należy ich ściskać w pakiet. Ułatwia to wentylację i utrudnia larwom przechodzenie bezpośrednio z jednego plastra na kolejny.

W pomieszczeniu przydaje się zwykły termohigrometr. Jako zakres roboczy dla suchego magazynu można przyjąć około 50–60% wilgotności względnej. Jeżeli przez dłuższy czas wilgotność przekracza około 65%, na zimnych ścianach lub sprzęcie pojawia się kondensacja albo w pomieszczeniu czuć wilgoć, trzeba poprawić wentylację albo zastosować osuszanie. Samo odsunięcie ramek od mokrej ściany nie rozwiązuje problemu.

Korpusów nie powinno się też stawiać bezpośrednio na betonowej posadzce. Paleta lub stabilny stelaż odcina je od najzimniejszej i często najbardziej wilgotnej części pomieszczenia. Kilkanaście centymetrów nad podłogą ułatwia ponadto sprzątanie i kontrolę śladów gryzoni.

Magazyn na woszczynę nie jest również dobrym miejscem dla kanistrów z paliwem, farb, rozpuszczalników czy intensywnie pachnących preparatów. Wosk łatwo przejmuje obce zapachy, dlatego sprzęt pasieczny lepiej oddzielić od chemii warsztatowej.

Nie ma też sensu eksperymentować z naftalenem lub przypadkowymi środkami owadobójczymi. Pozostałości substancji mogą przenikać do wosku, a sprzęt wróci później do środowiska ula. Przy niewielkiej i średniej liczbie ramek mrożenie, suchość oraz fizyczne odcięcie dostępu szkodników są znacznie łatwiejsze do kontrolowania.

Kontrola w trakcie zimowania: jeden zaatakowany korpus nie powinien zarazić całego magazynu

Najgorszy magazyn to taki, którego drzwi zamyka się we wrześniu i ponownie otwiera dopiero przed pierwszym pożytkiem. Woszczynę trzeba kontrolować także poza sezonem, szczególnie jesienią i na przedwiośniu.

Pierwszą kontrolę dobrze wykonać już około 7–10 dni po ułożeniu zapasu. To moment, w którym można wychwycić błędy: skraplanie się wilgoci w workach, źle dosuszone plastry albo pierwsze ślady aktywności szkodników.

Jeżeli magazyn jest stabilnie chłodny, suchy i zabezpieczony, kolejne kontrole można wykonywać mniej więcej co 3–4 tygodnie. Gdy temperatura utrzymuje się powyżej 10°C, kontrolę warto zagęścić do około 7–14 dni, zwłaszcza jesienią.

Nie trzeba wyjmować każdej ramki z każdego korpusu. Trzeba natomiast wiedzieć, czego szukać:

• delikatnych oprzędów i pajęczyn pomiędzy komórkami;
• tuneli przebiegających przez plaster;
• drobnych odchodów larw i osypu na dennicy lub pod stosami;
• kokonów w narożnikach korpusów, szczelinach i przy beleczkach ramek;
• miejscowego kruszenia się komórek;
• zapachu fermentacji;
• kropli wody lub nalotu pleśni.

Jeśli pojawią się ślady barciaka, samo wyjęcie widocznej larwy jest półśrodkiem. Zaatakowaną partię trzeba natychmiast odizolować, a ramki wraz z materiałem znajdującym się bezpośrednio obok ponownie przemrozić. Praktycznie najlepiej potraktować cały podejrzany korpus lub sąsiednią partię przez około 48 godzin w -18°C. Półki, narożniki i szczeliny magazynu trzeba później oczyścić z kokonów oraz resztek.

To ważne, ponieważ larwa może przepoczwarczyć się nie tylko na środku plastra. Bardzo często wykorzystuje zakamarki drewnianych elementów, przez co pobieżne oglądanie samych komórek daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa.

Przy pojawieniu się pleśni procedura jest inna. Najpierw trzeba znaleźć źródło wilgoci. Jeżeli bez tego przełoży się ramkę do nowego worka, problem pojawi się ponownie. Niewielki powierzchniowy nalot na suchej woszczynie nie jest tym samym co głęboko zapleśniała pierzga czy sfermentowany pokarm. Ramki z zepsutą zawartością i rozległym uszkodzeniem lepiej wycofać zamiast liczyć, że pszczoły naprawią każdy problem po wstawieniu do ula.

Szczelne worki świetnie odcinają ponowny dostęp barciaka, ale nie wybaczają wilgoci. Przewiewny stos skuteczniej odprowadza wodę, ale wymaga lepszego zabezpieczenia przed ponownym wejściem owadów. To podstawowy kompromis przy wyborze systemu magazynowania. Nie ma jednego rozwiązania najlepszego w każdym pomieszczeniu.

FAQ – najczęstsze pytania o przechowywanie zapasowych plastrów

Czy można przechowywać woszczynę w zwykłych workach foliowych?
Tak, pod warunkiem że plastry są całkowicie suche, wcześniej zabezpieczone przed barciakiem i worek pozostaje szczelny. Zamknięcie wilgotnych ramek w folii zwiększa ryzyko pleśni.

Jak długo mrozić ramki przed odłożeniem ich do magazynu?
Praktycznym rozwiązaniem jest około 48 godzin w zamrażarce utrzymującej mniej więcej -18°C. Przy pełnych korpusach nie warto tego czasu skracać, ponieważ środkowe ramki wychładzają się wolniej.

Czy wystarczy trzymać plastry zimą w nieogrzewanej szopie?
Nie jako jedyna metoda zabezpieczenia. Temperatura poniżej około 10°C hamuje rozwój barciaka, ale problem może pojawić się podczas ciepłej jesieni albo przedwiośnia. Najpierw lepiej zabezpieczyć plastry mrożeniem.

Co zrobić z ramkami zawierającymi pierzgę?
Traktować je jako partię podwyższonego ryzyka. Są bardziej atrakcyjne dla szkodników i gorzej znoszą zawilgocenie. Powinny być bardzo dokładnie zabezpieczone oraz kontrolowane częściej niż jasne, suche plastry miodowe.

Czy ramkę pokrytą pleśnią trzeba zawsze wyrzucić?
Nie każdy niewielki nalot oznacza konieczność wycofania całej ramki, ale rozległa pleśń, spleśniała pierzga lub sfermentowany pokarm są sygnałem do brakowania. Ważniejsze od czyszczenia pojedynczej ramki jest usunięcie przyczyny wilgoci w magazynie.

Jak przechowywać plastry, żeby nie połamały się zimą?
Ramki powinny wisieć lub stać w swoim naturalnym położeniu, bez nacisku na powierzchnię woszczyny. Po silnym wychłodzeniu trzeba obchodzić się z nimi ostrożnie – zimny wosk jest wyraźnie bardziej kruchy.

Czy jasne plastry również trzeba chronić przed barciakiem?
Tak. Ryzyko jest mniejsze niż w przypadku ciemnych plastrów po czerwiu, ale jaja szkodnika mogą trafić również na jasną woszczynę. Kolor plastra nie zastępuje zabezpieczenia.

Jeżeli trzeba poprawić tylko jedną rzecz przed następnym zimowaniem, zacznij od selekcji i dokładnego osuszenia ramek, a następnie przemroź wartościową woszczynę przez około 48 godzin w -18°C. Dopiero suchy i zabezpieczony plaster pakuj szczelnie albo ustawiaj w wentylowanym magazynie. Nie zaczynaj od kupowania pojemników – źle przygotowana ramka zepsuje się także w najlepszym opakowaniu. Więcej informacji na: https://www.nektar.com.pl